Wŏgi i miary
I: Cześ, widziałach wczorej tyn podkast ô fachach, coś go robiyła ze Tyjatrym Naumiōnym. Bōł i fest ucieszny, chociŏż i trochã prawdziwy – tyn ô nauczycielce.
J: A w jakim synsie?
I: Nō, co ôna jedzie do roboty, w synsie do szkoły, ze kofrym, rukzakym i jeszcze z wielgōm taszōm i mŏ tam połno ksiōnżek, albōmōw, atlasōw i inkszych rzeczy.
J: Ja, jŏ do dzisioj tak dźwigōm. Do sztudyntōw tyż. Bo mie sie zdŏ, co jak ôbejrzōm i pomacajōm, to lepij spamiyntajōm.
I: Dŏ sie pedzieć, co ôbejrzane i pomacane je spamiyntane.
J: Fajnie Ci sie to pedziało. Spamiyntōm!
I: A wiela ta aktorka tego miała?
J: A tak bodej z dziesiyńć kilo. Jŏ czasym tyż mōm tak coś kole tego. To dobrze, co to niy był cetnŏr!
I: Coś Ty! 100 kilo to nik niy podźwignie.
J: Na Ślōnsku cetnŏr to piyńdziesiōnt kilo. W inkszych czyńściach Polski to je sto.
I: Doprŏwdy? Ale to ciekawe!
J: Nō, ô dugościach tyż je ciekawe. Kedyś sie mierziło na cŏle, niy na metry i cyntymetry.
I: Wiym, ale dzisioj już tego niy ma.
J: Ale ôstało sie w takim narzyńdziu, co sie mianuje cŏlsztŏk. To takŏ miarka do mierzyniŏ dugości.
I: A jŏ jeszcze pamiyntōm, jak dŏwnij w sklepie baby kupowały na fōnty.
J: Ja, u mie tyż tak było. Do przikłŏdu kupowały fōnt abo pōł fōnta cukru.
I: A wiela to je tyn fōnt?
J: To było pōł kilo. Znaczy sie, jak ktoś kupowoł pōł fōnta, to to było ćwierć kilo.
I: A jeszcze słyszałach kejś, co ktoś gŏdoł, co mu prziwiyźli meter kartofli. To wiela to je?
J: To było 100 kilo, czyli 2 cetnŏry. Bo meter w tym znŏczyniu to była wŏga, a niy dugoś. To zaś take ôszydne kamraty tumacza.
I: To już bydã wiedzieć: cetnŏr to piyńdziesiont kilo, meter to sto kilo, fōnt to pōł kilo i pōł fōnta to ćwierć kilo.
J: To mŏsz – widzã – grajfkã niy ino do ślōnskigo, ale tyż do rachowaniŏ, mierzyniŏ i ważyniŏ. Do ważyniŏ bez zet ze kropkōm – ôd wŏga.
I: Ty mie durś kwŏlisz, zawieszã sie nos na lampã.
J: Mŏsz ku tymu racyjo!
I: A jak sōm płyny, napoje to tyż sōm rōżnice z polskim?
J: Niy. Tukej liter je liter. Ale sōm take sztyry miarki do gorzoły, co ône sōm ślōnske.
I: A możesz mi pedzieć, jake?
J: Dyć! To je taki malućki, 10 gram gorzołki – to sie mianuje cyjntla.
I: Trudno sie gŏdŏ: cyjntla.
J: I jeszcze achtlik to ôsmŏ czyńś litra, dzisioj już sie tego niy używŏ. Dalij kwarytka, inakszyj ćwiartka. I na kōniec halba – pōł litra.
I: Spamiyntōm: cyjntla, achtlik, kwarytka, halba.
J: To mogymy sie ugŏdać. Spamiyntōmy te miana, ale gorzołki pić niy bydymy! Ino wodã z kokotka.
I: Abo z sikowki :)
GRAMATYKA
To była lekcja, na której poznawałyśmy stare nazwy miar i wag w języku śląskim. Były to miary długości, jak cŏl, który przetrwał w nazwie cŏlsztŏk. Miary masy, ciężaru, takie jak: cetnŏr – 50 kilogramów, meter – 100 kilogramów, fōnt – pół kilograma. I wreszcie miary objętości płynów: liter, halba, kwarytka, achlik, cyjntla. Nazwy ciekawe, atrakcyjne. Szkoda, że odchodzą w zapomnienie.
Nowy cykl audycji w Radiu Katowice. Iwona Kwaśny, dziennikarka, Zagłębiaczka, postanowiła uczyć się śląskiego, ale tak, jak języka obcego. Na lekcje, a w zasadzie na "Korki ze śląskiego" zapisała się do znakomitej profesorki, językoznawczyni Jolanty Tambor z Uniwersytetu Śląskiego, dla odmiany rodowitej Ślązaczki. Co tydzień inna lekcja i inny temat, do którego dołączamy tekst dialogu i instrukcję gramatyczną, w opracowaniu prof. Jolanty Tambor. Audycje realizuje Krzysztof Kiczek.
