5 listopada mija 41 lat od pierwszej w Polsce udanej transplantacji serca. Rocznicę przełomowego sukcesu polskiej medycyny mogła świętować Warszawa. Nie udźwignęła jednak geniuszu i determinacji Zbigniewa Religi. Na to, czego nie chcieli w stolicy, otworzył się Śląsk, górnicze Zabrze, pisze Dziennik Zachodni.
5 listopada mija 41 lat, od kiedy docent Zbigniew Religa wraz ze swoim zespołem wykonał w dzisiejszym Śląskim Centrum Chorób Serca w Zabrzu (wtedy Wojewódzkim Ośrodku Kardiologii) pierwszą w Polsce udaną transplantację serca. Sam zabieg przebiegł perfekcyjnie, jednak 62-letni pacjent, rolnik z Krzepic Józef Krawczyk, zmarł po ośmiu dniach na skutek powikłań, którym z powodu braku odpowiednich leków nie dało się wówczas zapobiec.
Robiący krok w stronę rozwoju medycyny Religa wyróżniał się wyjątkowym podejściem do zespołu — chętnie dawał współpracownikom szansę na sprawdzenie się i nie był zazdrosny o czyjeś osiągnięcia. Jak po latach wspominał dr Jerzy Wołczyk, uczestnik tamtej operacji, taka postawa przełożonego rzadko zdarza się w świecie medycznym.
Pamięć o przełomowym zabiegu sprzed czterech dekad powraca przy okazji kolejnych rocznic. Rozmawialiśmy wówczas z uczestnikami tej historycznej operacji — wybitnymi specjalistami, którzy po latach stali się sławami polskiej kardiochirurgii. Przy stole operacyjnym Zbigniewowi Relidze asystowali Andrzej Bochenek, Marian Zembala oraz Jerzy Wołczyk. Przypominamy archiwalne wypowiedzi, udzielone przez nich przed laty „Dziennikowi Zachodniemu”.
5 listopada 1985 roku. Zabrze. Punktualnie o 7.15 pierwszy zespół chirurgów (doc. Zembala, dr Ryfiński) przystępuje do pobrania serca od dawcy. To 20-letni chłopak, Włodzimierz, ofiara wypadku samochodowego. Informacje o tym, że to właśnie jego serce nadaje się idealnie dla przygotowanego do przeszczepu pacjenta przekazują docentowi Relidze jego koledzy ze szpitala Wolskiego z Warszawy.
- Polecieliśmy do Warszawy śmigłowcem. Po rozmowie profesora z matką chłopaka przewieźliśmy go do Zabrza. Wtedy operacje odbywały się sala w salę. Przecieraliśmy nieodkryte jeszcze szlaki - opowiadał w rozmowie z DZ prof. Jerzy Wołczyk, który razem z Religą przyjechał na Śląsk, do ówczesnego Wojewódzkiego Ośrodka Kardiologicznego. - Dziś serce przewozimy w specjalnych pojemnikach. Wtedy do Zabrza przywieźliśmy pacjenta - wspominał przed laty w rozmowie z DZ.
Tego szczególnego dnia, 41 lat temu, Religa krążył między salami operacyjnymi. To on osobiście przenosił serce dawcy.
- Planowaliśmy zabieg, ale że wypadnie on właśnie tego dnia, po normalnej operacyjnej dniówce, nie mogliśmy mieć pojęcia. I mówiąc szczerze, gdy po raz pierwszy zobaczyłem puste miejsce po chorym sercu, byłem trochę przerażony, myśląc: o Boże, co teraz zrobimy - wspominał po latach prof. Andrzej Bochenek. - Nigdy potem nie widziałem tak skupionego Religi jak tego właśnie dnia - mówił Agacie Pustułce prof. Andrzej Bochenek.
Udało się. I wreszcie serce podjęło wydolną akcję. - To było dla nas nowe i niesamowite odkrycie. Przecieraliśmy szlaki i byliśmy tego świadomi - opowiadał DZ po latach prof. Marian Zembala. Wszystko było pierwsze - widok serca pobranego, widok pustej klatki po wycięciu serca uszkodzonego. - Do tych obrazów dojrzewaliśmy przy kolejnych przeszczepach. Poruszające się nowe serce ma w sobie jednak pewną tajemnicę, jakby zmartwychwstania, niepojętą, ale namacalną. Taką prawdziwą - dodawał Zembala. - Zawsze to czuję, gdy zaczyna bić w kolejnym pacjencie - mówił.
Przy okazji wyjaśnijmy: słynne, znakomite zdjęcie wykonane dla „National Geographic” przez Jamesa Stanfielda - nie jest zdjęciem z pierwszego udanego przeszczepu serca w Zabrzu. Na pierwszym planie widać siedzącego wybitnego kardiochirurga, na drugim, w kącie sali - jego asystenta perfuzjonistę (obecnie profesora) Romualda Cichonia. Zdjęcie uznano za jedno ze 100 najlepszych fotografii w historii magazynu „National Geographic”. To zdjęcie pochodzi sierpnia 1987 r., zostało zrobione tuż po zakończeniu jednej z kolejnych operacji przeszczepu serca - wyjaśnia Dziennik Zachodni.
Pacjentem na stole był, jak się potem miało okazać - najdłużej żyjący w Polsce z przeszczepionym sercem Tadeusz Żytkiewicz. Miał 91 lat, gdy zmarł. Trzydzieści lat żył po przeszczepie. Zdjęcie, które wykonano pacjentowi i lekarzowi tuż po operacji obiegło cały świat.
- Te pierwsze operacje były dla polskiej medycyny wielkim wydarzeniem. Miały ogromne znaczenie w skali Europy, choć klimat, by je wykonywać, nie był sprzyjający. Porównanie tamtej kardiochirurgii z dzisiejszą jest niemożliwe, ale to wtedy skoczyliśmy do gwiazd - wspominał w rozmowie z DZ po latach prof. Stanisław Woś, kolejny wielki współpracownik prof. Religi, długoletni szef II Kliniki Kardiochirurgii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego.
Opracowano na podstawie Dziennik Zachdni: Pierwsze polskie przeszczepione serce zabiło 41 lat temu. W górniczym Zabrzu, bo Warszawa nie była gotowa na geniusz Religi
